Blog

SORTOWANIE WG DATY OCENY AUTORA
  • Skąd się bierze deja vu?

    Data publikacji: 2014-04-22 powrót

    Wiemy już w jaki sposób przebiega zjawisko deja vu, ale czy potrafimy wyjaśnić jakie procesy zachodzące w mózgu są odpowiedzialne za jego wystąpienie?

    Liczne badania z dziedziny neuropsychologii, psychiatrii czy kognitywistyki doprowadziły do powstania różnych teorii, próbujących wyjaśnić jego genezę. Znaczne utrudnienie stanowi fakt, iż zjawisko to jest krótkotrwałe (trwa zaledwie kilka sekund) i pojawia się dosyć niespodziewanie. Cechą wspólną dla wszystkich hipotez jest obserwacja, że w tworzeniu deja vu uczestniczy jedynie pewna część mózgu, a nie jego całość.

    Jedna z teorii (Bartolomei, Barbeau i in., 2012) wskazuje na zaburzone funkcjonowanie płata skroniowego przyśrodkowego (hipokampa) jako głowną przyczynę powstawania tego tajemniczego zjawiska. Badania kliniczne prowadzone były na pacjentach chorych na epilepsję, u których deja vu występuje znacznie częściej niż u zdrowych osób. Kora węchowa hipokampa (struktura odpowiedzialna za pamięć epizodyczną i przetwarzanie impulsów) oraz ciało migdałowate poddawane były elektrostymulacji, w efekcie której epileptycy doświadczali deja vu.

    Przez pewien czas sądzono, że głównym czynnikiem sprawczym jest mikrosekundowe opóźnienie w przekazywaniu do mózgu obrazu zarejestrowanego przez ludzkie oko. Sygnał płynący z jednego oka zostaje przekazany minimalnie szybciej niż z drugiego, czego efektem jest wrażenie, że dany obraz widziany jest przez nas po raz drugi. Teoria ta została jednak obalona. W dzienniku Brain and Cognition badacze Akira O'Connor i Christopher Moulin (2006) przytoczyli przykłady przyziemnych czynności – takich jak odpinanie guzików kurtki przy dźwiękach konkretnej piosenki czy przypadkowe podsłuchanie urywka cudzej rozmowy podczas trzymania talerza na szkolnej stołówce – pozwalających na doświadczenie zjawiska deja vu również osobom niewidomym.

    Alternatywna hipoteza (Gaines, 2012) skupia się na zaburzeniach funkcjonowania, zaistniałych pomiędzy ośrodkami pamięci krótko- i długotrwałej. Zdaniem badaczy zebrane w pamięci krótkotrwałej dane mogą "przeciekać" do ośrodka pamięci długotrwałej, omijając typowe mechanizmy konsolidacji. Dlatego też doświadczając nowej rzeczy – przetwarzanej aktualnie przez pamięć krótkotrwałą – mamy wrażenie jakby pochodziła ona z dalekiej przeszłości.

    Według niektórych badaczy zjawisko deja vu może wiązać się ściśle z działaniem neurotransmiterów, takich jak dopamina. U nastolatków i młodych dorosłych, u których przypadki występowania deja vu odnotowywane są najczęściej wśród zdrowej populacji, ich poziom jest dosyć wysoki. Hipoteza ta zyskała zainteresowanie świata naukowego, gdy głośna stała się historia 39-letniego mężczyzny (z zawodu lekarza), który próbował wyleczyć przeziębienie za pomocą amantadyny i fenylopropanolaminy. Obie substancje znacząco wpływają na wzmocnienie działania dopaminy, czego efektem stały się intensywne, powracające epizody deja vu. Naukowa analiza przypadku odnotowała, że kiedy tylko mężczyzna przestał przyjmować leki, przestał doświadczać uczucia deja vu (Adachi, Adachi i in., 2001).

    Odkrycie mechanizmów powstawania deja vu niewątpliwie przyczyni się do lepszego poznania ludzkiej samoświadomości oraz schematu funkcjonowania procesów pamięciowych zachodzących w naszym mózgu. Niestety aktualnie kwestia ta nadal pozostaje nierozstrzygnięta.

     

    Literatura:

    Bartolomei, F., Barbeau, E. J., Nguyen, T., McGonigal, A., Régis, J., Chauvel, P., Wendling, F. (2012). Rhinal-hippocampal interactions during déjà vu. Clinical neurophysiology: official journal of the International Federation of Clinical Neurophysiology, 123 (3), 489-95.

    O'Connor, A. R., Moulin, C. J. A. (2006). Normal patterns of deja experience in a healthy, blind male: Challenging optical pathway delay theory. Brain and Cognition, 12.

    Gaines, J. (2012). The Neuroscience of Déjà Vu. www.psychologytoday.com.

    Adachi, N., Adachi, T., Kimura, M., Akanuma, N., Takekawa, Y., Kato, M. (2001). Demographic and psychological features of déjà vu experiences in a nonclinical Japanese population.Journal of Nervous and Mental Disease, 8 (5), 460-2.

    powrót