Blog

SORTOWANIE WG DATY OCENY AUTORA
  • Na czym polega zapominanie?

    Data publikacji: 2014-10-01 powrót

    Ludzki mózg, mimo iż niekiedy określany jest żartobliwie mianem superkomputera, niestety bywa zawodny. W życiu codziennym może nam to przysporzyć różnorakich problemów. Do szczególnie uciążliwych należą te związane z pamięcią – dotyczą one niemal każdego, zazwyczaj pojawiają się też w najmniej odpowiednich momentach. Regularnie gubimy klucze do mieszkania tuż przed wyjściem na przystanek autobusowy, zapominamy o rocznicach i umówionych spotkaniach, a w starciu z pytającym o drogę obcokrajowcem bezradnie rozkładamy ręce, mimo odbytego podczas studiów kursu językowego.

    Czym tak właściwie jest zapominanie? Jeśli mielibyśmy przywołać definicję na wzór książkowy, to mianem zapominania określić możemy częściową lub całkowitą utratę zdolności do rozpoznania informacji, która została uprzednio przyswojona przez nasz mózg. Występuje ono we wszystkich systemach pamięci, jednak zróżnicowany jest jego zakres oraz dynamika. Przykładowo – do zapominania w pamięci krótkotrwałej może dojść nawet po kilkunastu sekundach od zarejestrowania danej informacji.

    Istnieje wiele hipotez, próbujących wyjaśnić ten mechanizm, jednak żadna z nich nie daje nam pełnej odpowiedzi na tytułowe pytanie. Warto wspomnieć jednak o trzech najistotniejszych:

    Hipoteza rozpadu śladu pamięciowego – jeżeli ślad pamięciowy nie jest używany, to wraz z upływem czasu słabnie. Mamy tutaj do czynienia z pojęciem „prawa ćwiczenia”, wprowadzonym po raz pierwszy przez amerykańskiego psychologa Edwarda Thorndike w 1911 roku.

    Rola interferencji – przyswajanie kolejno partii materiałów, zwłaszcza w pewien sposób podobnych do siebie, wpływa negatywnie na ich późniejsze odtwarzanie przez mózg. Zjawisko to potęgowane jest także przez: zbliżony kontekst (warunki, w jakich się uczymy), podobne metody uczenia się, a także zbyt słabe utrwalenie pierwszej części materiału. Wyróżnić możemy interferencję proaktywną – to, co zapamiętaliśmy wcześniej zakłóca nowe informacje, a także retroaktywną – nowszy materiał zakłóca odbiór starszego, jest w pewien sposób „nadpisywany” przez umysł.

    Brak dostępu do śladu pamięciowego – wedle tej koncepcji treści trwale zapisane w pamięci są w niej trwale przechowywane, nie ulegają więc z czasem usunięciu. Z różnego powodu (choroba, wypadek) możemy jednak utracić do nich dostęp. Wilder Penfield, określany mianem pioniera neurochirurgii, odkrył podczas przeprowadzania operacji na mózgu osób chorych na padaczkę, że stymulacja lewego płata skroniowego powoduje przywołanie wspomnień pacjenta, które dotychczas uznawane były za dawno zapomniane. (1952)

    Wbrew temu, co mogłoby się nam wydawać, zapominanie nie zawsze jest negatywnym zjawiskiem. Freud wspominał w swoich publikacjach o mechanizmie wyparcia, czyli usuwaniu ze świadomości przykrych wspomnień. Jest to działanie mózgu, dążące do uchronienia nas przed traumą. Wyparte doświadczenia nie znikają jednak całkowicie, co stanowić może przyczynę późniejszych poważnych problemów ze zdrowiem psychicznym. Przykładem może być chociażby szeroko omawiany w ostatnich latach PTSD, czyli zespół stresu pourazowego. Zaburzenia te występują u osób, które doświadczyły ciężkiego wstrząsu, a powracające wspomnienia powodują ponowne przeżywanie traumatycznego wydarzenia – wypadku samochodowego, katastrofy lotniczej, dramatycznych wydarzeń na froncie etc.

    Warto więc przemyśleć zdanie wypowiedziane niegdyś przez Ernesta Hemingwaya – „Szczęście to po prostu dobre zdrowie i zła pamięć”.

     

    Bibliografia:

    Jagodzińska, M. (2008). Psychologia pamięci. Badania, teorie, zastosowania. Gliwice: Wydawnictwo Helion, s. 275-301

    Penfield, W. (1952). Memory Mechanisms. AMA Archives of Neurology and Psychiatry 67, s. 178-198.

    Thorndike, E. L. (1911). Animal intelligence: Experimental studies. Macmillan.

    powrót
    Magdalena Leśniak

    Magdalena Leśniak

    Oceń:
    RSS