Blog

SORTOWANIE WG DATY OCENY AUTORA
  • Na czym polega deja vu?

    Data publikacji: 2014-04-22 powrót

    Jest upalny, wakacyjny dzień, a Ty spacerujesz po ruchliwej uliczce w jednym z miasteczek na południu Europy. Po swojej prawej stronie widzisz stragan ze świeżymi owocami, z lewej mija Cię jadąca na rowerze kobieta w niebieskim kapeluszu. Nagle dopada Cię przeświadczenie, że ta sama scena miała już przecież miejsce – na pewno widziałeś kiedyś tych dwóch starszych mężczyzn sprzeczających się o cenę pomarańczy, a właścicielka błękitnego nakrycia głowy przejeżdżała tuż obok. Jednocześnie masz świadomość, że to twoje pierwsze w życiu wakacje poza Polską. Towarzyszące Ci w tym momencie uczucie napięcia i niepokoju jest efektem zaistniałego dysonansu poznawczego. Mózg rozpoznaje zaistniałą sytuację jako znajomą, zachowując w tym samym czasie świadomość, że spostrzeżenie to jest niezgodne z prawdą.       

    Odczucie, którego właśnie doświadczyłeś nazywamy deja vu, co można przetłumaczyć z języka francuskiego jako "już widziane". Zjawisko to jest bardzo powszechne, według niektórych źródeł dotyczy około 70% całej populacji. Można je również uznać za dosyć egalitarne – z taką samą częstotliwością występuje ono u kobiet i mężczyzn, niezależnie od rasy. Najczęściej doświadczają go jednak osoby pomiędzy 15 a 25 rokiem życia (Adachi, Adachi i in., 2001).

    Częstotliwość występowania zjawiska deja vu wzrasta znacząco u osób cierpiących na padaczkę skroniową, typ epilepsji wpływający na funkcjonowanie hipokampa. Ten rejon mózgu odpowiedzialny jest głównie za pamięć krótko- i długotrwałą. Według przeprowadzonych badań chorzy regularnie przeżywają deja vu tuż przed wystąpieniem ataku padaczki (Martin, Mirsattari i in. 2012).

    Z perspektywy psychologii pamięci deja vu jest rozpoznaniem (będącym formą odpamiętania), jednak bez uprzedniego kodowania danych i przechowywania śladu pamięciowego. Wakacyjną scenkę z ulicznym straganem i amatorką kolarstwa uznamy za dobrze nam znaną, chociaż w rzeczywistości jest ona zupełnie nowa. Niekiedy towarzyszyć nam będzie również poczucie, że wiemy co nastąpi za chwilę (tzw. prekognicja). Warto zauważyć, że deja vu dotyczy całości sytuacji, a nie pojedynczego przedmiotu. Nie "przypominamy" sobie tylko niebieskiego kapelusza, lecz całą uliczkę, po której aktualnie stąpamy. Niestety umiejscowienie rzekomego wspomnienia w konkretnym punkcie z przeszłości pozostaje całkowicie niemożliwe (Nęcka, Orzechowski, Szymura, 2008).

     

    Literatura:          

    Nęcka, N., Orzechowski, J., Szymura, B. (2008). Psychologia poznawcza. Warszawa: Wydawnictwo naukowe PWN, s. 375.

    Adachi, N., Adachi, T., Kimura, M., Akanuma, N., Takekawa, Y., Kato, M. (2001). Demographic and psychological features of déjà vu experiences in a nonclinical Japanese population. Journal of Nervous and Mental Disease, 8 (5), 460-2.

    Martin, C.B., Mirsattari, S.M., Pruessner, J.C., Pietrantonio, S., Burneo, J.G., Hayman-Abello, B., Köhler, S. (2012). Déjà vu in unilateral temporal-lobe epilepsy is associated with selective familiarity impairments on experimental tasks of recognition memory. Neuropsychologia, 50 (13), 2981-91.

    powrót
    Magdalena Leśniak

    Magdalena Leśniak