Blog

SORTOWANIE WG DATY OCENY AUTORA
  • Jak wierne są nasze wspomnienia?

    Data publikacji: 2014-05-03 powrót

    Czy informacje zawarte w naszej pamięci są trafną i prawdziwą kopią przeszłych wydarzeń? Czy można ufać swoim wspomnieniom?

    Na oba te pytania należałoby odpowiedzieć ‘do pewnego stopnia’. W normalnych warunkach to, co zapamiętaliśmy, odzwierciedla przeszłe wydarzenia i fakty. Jeśli pamiętamy, że w zeszły wtorek spotkaliśmy się z ciocią, to mało prawdopodobne, że na spotkaniu pojawił się wyłącznie wujek. Jeżeli pamięć podpowiada nam, że nasze oceny z matury były wysokie, to tak najprawdopodobniej było. Niemniej jednak pamięć nie jest aż tak trafna, jak sądzi wiele osób i pojawiają się w niej zmiany i zniekształcenia.

    Czym jest to spowodowane? Przypominanie jest aktywną rekonstrukcją uzyskanych wcześniej informacji, a nie tylko odtwarzaniem zapisanych śladów pamięciowych. Podczas fazy przypominania ludzie opierają się na posiadanej przez siebie wiedzy i biorą pod uwagę aktualny kontekst – w rezultacie to, co zostaje przypomniane, najczęściej różni się od oryginalnych danych. Zmiany polegają na zapominaniu, dodawaniu, a także zniekształcaniu części informacji. Niektóre z tych zmian mają charakter przypadkowy, ale możemy też wyróżnić zniekształcenia bardziej typowe, których formę lub kierunek można do pewnego stopnia przewidzieć (Mazzoni, 2002). Poniżej przedstawiono kilka przykładów.

    Dość częste są zniekształcenia polegające na upodobnieniu minionych wydarzeń do tak zwanych schematów. Schematy są strukturami wiedzy dotyczącymi obiektów i zjawisk, z którymi stykamy się na co dzień. Obejmują one również wiedzę na temat często powtarzanych czynności. Każdy z nas (albo przynajmniej zdecydowana większość) posiada na przykład schemat wizyty w restauracji, który obejmuje czynności, które zwykle wówczas mają miejsce: zajęcie stolika, podejście kelnera, otrzymanie menu, zamówienie wybranych dań itp. Dzięki schematom wiemy jak zachować się w różnych sytuacjach, a rzeczywistość staje się bardziej przewidywalna. Problem w tym, że chcąc przypomnieć sobie jakąś określoną wizytę w restauracji, często mogą przypominać nam się elementy, które typowo w takiej sytuacji mają miejsce, ale które akurat w tym poszczególnym przypadku nie występowały. Na przykład może wydawać nam się, że kelner przyniósł nam pod koniec rachunek, mimo że tak naprawdę na koniec sami zapłaciliśmy za posiłek przy barze. Inny przykład może dotyczyć wizyty w kinie. Jeśli zawsze kupujemy bilety w kasie, ale np. jeden raz wyjątkowo kolega, z którą idziemy, kupił bilety przez Internet, to po jakimś czasie ten fakt może ulec zapomnieniu i będzie nam się wydawało, że bilety kupiliśmy w kasie tak jak zwykle.

    Zniekształcenia występują też dość często wówczas, gdy po zajściu jakiegoś wydarzenia ktoś przekaże nam dotyczące go nieprawdziwe informacje lub jakieś dodatkowe fakty, które w rzeczywistości nie miały miejsca. Na przykład jeśli osoba była świadkiem kradzieży, podczas której nie została użyta broń, jednak później wiele osób będzie jej zadawać pytania dotyczące użycia broni lub nawet sugerować, że musiała ona zostać użyta, to po jakimś czasie osoba ta może rzeczywiście zacząć sądzić, że przestępca najprawdopodobniej miał przy sobie pistolet. Serię eksperymentów, które w ciekawy sposób ilustrują to zjawisko przeprowadziła Elizabeth Lotus razem ze współpracownikami (Loftus, Miller] i Burns, 1978).

    Zmiany we wspomnieniach pojawiają się również wówczas, gdy wielokrotnie opowiadamy je innym osobom lub nawet często myślimy o nich. Każde odtworzenie posiadanego wspomnienia minimalnie się od siebie różni i po jakimś czasie trudno jest nam rozróżnić to, co rzeczywiście miało miejsce, od tego, co dodaliśmy lub zmieniliśmy później podczas kolejnych odtworzeń. Dlatego też na przykład wielokrotne przesłuchiwanie świadków jest zjawiskiem niekorzystnym, ponieważ po pewnym czasie tracą oni możliwość oceny, które informacje są prawdziwe, a które dodane zostały przez nich później lub zostały im zasugerowane.

    Biorąc pod uwagę występowanie zniekształceń pamięciowych, czy można w ogóle ufać swojej pamięci? Najczęściej tak, choć trzeba mieć świadomość, że przeszłość najprawdopodobniej nie wyglądała w 100% tak, jak ją pamiętamy. Choć podstawowe fakty i zdarzenia powinny się zgadzać, to drobne szczegóły już niekoniecznie. Warto mieć tego świadomość analizując wspomnienia własne i cudze.

     

    Literatura:

    Loftus, E.F., Miller, D.G., i Burns, H.J. (1978). Semantic integration of verbal information into a visual memory. Journal of Experimental Psychology: Human Learning and Memory. 4, 19-31.

    Mazzoni, G. (2002). Naturally occurring and suggestion-dependent memory distortions: The convergence of disparate research traditions. European Psychologist, 7, 17-30.

    Niedźwieńska, A. (2004). Poznawcze mechanizmy w pamięci zdarzeń. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

    powrót
    Alicja Leszczyńska

    Alicja Leszczyńska