Blog

SORTOWANIE WG DATY OCENY AUTORA
  • Czy osoby starsze rzeczywiście mają słabą pamięć?

    Data publikacji: 2014-04-01 powrót

    Powszechnie uważa się, że na starość pamięć pogarsza się. Pogląd ten wydaje się uzasadniony, jako że osoby starsze często skarżą się, że nie są w stanie zapamiętać nowych informacji czy nabyć nowych umiejętności. Narzekają również na problemy z przypomnieniem sobie, gdzie odłożyły różne przedmioty i co miały zrobić za chwilę.

    Choć badania pokazują, że wiele aspektów pamięci rzeczywiście pogarsza się wraz z wiekiem, to inne zdolności pamięciowe pozostają w zasadzie niezmienione (Jagodzińska, 2008). Ponadto nawet te aspekty pamięci, które nie funkcjonują tak dobrze u osób starszych, są zachowane w stopniu wystarczającym do normalnego, aktywnego życia. Przy czym należy zaznaczyć, że dotyczy to zdrowych osób starszych (stanowiących zdecydowaną większość), jako że choroby otępienne, takie jak zespół Alzheimera mogą prowadzić do całkowitego upośledzenia funkcji pamięciowych.

    Jakie aspekty pamięci pogarszają się wraz z wiekiem? Jednym z nich jest tak zwana pamięć operacyjna, wymagająca jednoczesnego przechowywania i przetwarzania informacji. Osoby starsze gorzej radzą sobie na przykład w zadaniu, w którym trzeba wykonać działania matematyczne w pamięci lub przeanalizować przeczytany tekst. Nieznacznemu pogorszeniu ulega również pamięć elementów wizualno-przestrzennych, czyli np. przypominanie sobie położenia znanych miejsc. Osoby starsze gorzej radzą sobie również w grze w szachy, która wymaga przetwarzania dużych ilości informacji oraz manipulowania obiektami w pamięci. Deficyty stwierdza się także w przypominaniu elementów zapisanych w pamięci epizodycznej, to znaczy informacji zapamiętanych w jakimś określonym momencie w przeszłości (np. zapamiętana niedawno lista słów).

    Istnieją jednak aspekty pamięci, które w wieku podeszłym funkcjonują równie dobrze, jak wcześniej. Są to na przykład pamięć sensoryczna, związana z przechowywaniem danych zmysłowych przez bardzo krótką chwilę oraz pamięć krótkotrwała, która odpowiada za przechowywanie informacji przez kilka lub kilkadziesiąt sekund (maksymalnie do kilku minut). Również wiedza ogólna pozostaje u osób starszych na wysokim poziomie (choć dostęp do informacji może być nieco wolniejszy). Osoby w podeszłym wieku dobrze radzą sobie także w testach płynności językowej. Choć przypominanie sobie wcześniej nabytych informacji osobom starszym może sprawiać trudność, to rozpoznawanie informacji najczęściej nie ulega pogorszeniu (zatem osoba starsza może mieć problem z przypomnieniem sobie zaprezentowanej jej listy słów, ale nie powinna wypadać gorzej niż osoby młodsze podczas rozpoznawania, które słowa były jej wcześniej prezentowane).

    Co ciekawe, mimo że w laboratorium osoby starsze gorzej radzą sobie w zadaniach dotyczących pamięci prospektywnej (czyli w zadaniach polegających na pamiętaniu o zrobieniu czegoś w przyszłości, np. naciśnięciu przycisku, gdy zobaczą określony obiekt), to w życiu codziennym lepiej pamiętają one o czekających je zadaniach niż osoby młodsze (Aberle i in., 2010). Choć badacze nie są zgodni co do przyczyny tego zjawiska, to wydaje się, że jedną z przyczyn jest to, że osoby starsze stosują skuteczne strategie wspomagające pamięć, takie jak karteczki w widocznych miejscach, zapiski w kalendarzu, itp. Pokazuje to, że deficyty pamięciowe można w różny sposób rekompensować.

    Podsumowując, należy stwierdzić, że choć wiele aspektów pamięci pogarsza się z wiekiem, to nie są to zmiany dramatyczne i nie powinny one znacząco utrudniać codziennego funkcjonowania u zdrowych osób starszych. Ponadto, jak pokazano powyżej, istnieją aspekty pamięci, które z wiekiem nie pogarszają się w ogóle. Warto również zwrócić uwagę, że osoby starsze mogą osłabienie funkcjonowania  pamięci rekompensować ogólną wiedzą i doświadczeniem w wykonywaniu zadań, a ponadto regularne ćwiczenia pamięci i stosowanie skutecznych strategii pamięciowych powinny pomóc im cieszyć się sprawną pamięcią na dłużej.

     

    Literatura: 

    Aberle, I., Rendell, P., Rose, N. S., McDaniel, M., & Kliegel, M. (2010). The age-prospective memory paradox: Young adults may not give their best outside of the lab. Developmental Psychology, 46, 6, 1444–1453.

    Jagodzińska, M. (2008). Psychologia pamięci. Badania, teorie, zastosowania, s. 422-424.

    powrót